با وجود آن که در تمدن های کهن و حتی در قرون وسطی اهمیت زیادی که ستارشناسان و حتی انسان های غیر متخصص به سیاره زهره می داده اند به وفور دیده می شود – به ویژه در تمدن هایی نظیر مصر، بابل و حتی بومی های اولیه امریکا – شواهد و مستندات خاصی وجود ندارد که اثبات نماید آنان یکی از گذر های زهره از مقابل خورشید را دیده و یا حتی چیزی در مورد آن گفته باشند. در ورق زدن صفحات تاریخ به موضوع خیلی جالبی برخواهید خورد و آن این است که دانشمند مسلمان ایرانی، ابوعلی سینا، (980 - 1036 میلادی) در یکی از کتاب های خود آورده است:
« اقول انی رایت الزهره کخال شامه فی صفحه الشمس»
در این عبارت شیخ الرئیس ابوعلی سینا اشاره می کند که من زهره را به صورت خال سیاهی بر صورت خورشید دیدم. این مطلب مبین آن است که ابن سینا 539 سال پیش از تولد کپلر، توانسته گذر زهره را پیش بینی و 586 سال پیش از ژرمیه هارکس گذر زهره را مشاهد کند و از آنجایی که گذر 24 می 1032 میلادی (3 خرداد ماه 424 هجری شمسی) در ایران قابل رویت بوده و در آن زمان ابن سینا هم در سن 52 سالگی در همدان وزارت شمس الدوله دیلمی را بر عهده داشته، ابن سینا می توانسته شاهد این پدیده بوده باشد و شاید او را باید نخستین پیش بینی کننده و شاهد گذر زهره دانست.
بعد از اختراع تلسکوپ تاکنون 6 بار گذر زهره از مقابل خورشید رخ داده است که به واسطه پیشرفت علم و تکنولوژی در این سال ها، بخش عمده تاریخچه بهره برداری های علمی و پژوهشی از گذر زهره در این 6 مورد صورت گرفته است.
گذر مشاهده نشده در سال 1631 میلادی: یوهانس کپلر رویداد این گذر را پیش بینی کرده بود اما محاسبات وی دقت چندانی نداشت چرا که این گذر برای بسیاری از ساکنان اروپا قابل مشاهد نبود. کپلر که در سال 1630 میلادی درگذشته بود، خود شاهد این ناکامی نبود.
گذر زهره در سال 1639 میلادی: اولین رصد علمی گذر زهره در اروپا و در یک خانه شخصی در شهری نزدیک پرستون انگلیس به نام ژرمیه هارکس (1618-1641 میلادی) انجام گرفت؛ او و دوست قدیمی اش ویلیام کربتری (1610 - 1644 میلادی) که البته با محاسباتی که ژرمیه در اختیارش قرار داده بود موفق به رصد پدیده شد، تنها شاهدان و ثبت کنندگان گذر زهره در سال 1639 میلادی بوده اند. ژرمیه هارکس علاوه بر این که پیش بینی کپلر در مورد گذر های زهره در قرن 17 میلادی را تصحیح کرد، دریافت که سیاره زهره در هر قرن دو بار از مقابل خورشید عبور می کند و بین این جفت گذرها همیشه حدود 8 سال فاصله است. او برای رصد گذر از انداختن تصویر تلسکوپی خورشید بر روی قطعه ای مقوا استفاده کرد. او بر اساس این گذر، فاصله زمین تا خورشید را حدود 95 میلیون کیلومتر محاسبه کرد؛ هر چند اکنون می دانیم مقدار صحیح این فاصله به 150 میلیون کیلومتر می رسد، اما با این وجود این محاسبه دقیق ترین عدد تا آن زمان بود. مشاهدات و یادداشت های ثبت شده ژرمیه هارکس پس از این که وی در سن 22 سالگی درگذشت، منتشر شد. ویلیام کربتری پارچه فروشی حرفه ای، دیگر شاهد گذر زهره، این رخداد را از محل زندگی خود یعنی محله سالفورد در حوالی شهر منچستر انگلیس رصد کرده بود.
هرچند رصد این دو دوست که یکی به خاطر اموری که می بایست در کلیسا – محل کارش - انجام می داد و دیگری به خاطر شگفت زده شدن بیش از حد ثبت و زمان سنجی دقیق نداشتند و به طور کامل به رصد این پدیده نپرداختند اما هارکس به تصدیق رصد های کربتری توانست اندازه قطر قرص زهره را 1 دقیقه قوسی محاسبه کند و این اندازه بسیار کوچک تر از آن چیزی است که آن سالها تصور می شد.
هارکس در نوشته هایش در مورد لحظه وقوع پدیده چنین می گوید: " ... با شکوه ترین و دلپذیرترین منظره را دیدم، تصویر رؤیاهایم را،لکه ای بزرگ، عجیب و کاملا گرد که تقریبا به طور کامل وارد قرص خورشید شده بود...»
1- Jeremiah Horr[left]ocks
2- William Crabtree
بنیامین پیری - BenyaminPiri@Gmail.com
« اقول انی رایت الزهره کخال شامه فی صفحه الشمس»
در این عبارت شیخ الرئیس ابوعلی سینا اشاره می کند که من زهره را به صورت خال سیاهی بر صورت خورشید دیدم. این مطلب مبین آن است که ابن سینا 539 سال پیش از تولد کپلر، توانسته گذر زهره را پیش بینی و 586 سال پیش از ژرمیه هارکس گذر زهره را مشاهد کند و از آنجایی که گذر 24 می 1032 میلادی (3 خرداد ماه 424 هجری شمسی) در ایران قابل رویت بوده و در آن زمان ابن سینا هم در سن 52 سالگی در همدان وزارت شمس الدوله دیلمی را بر عهده داشته، ابن سینا می توانسته شاهد این پدیده بوده باشد و شاید او را باید نخستین پیش بینی کننده و شاهد گذر زهره دانست.
بعد از اختراع تلسکوپ تاکنون 6 بار گذر زهره از مقابل خورشید رخ داده است که به واسطه پیشرفت علم و تکنولوژی در این سال ها، بخش عمده تاریخچه بهره برداری های علمی و پژوهشی از گذر زهره در این 6 مورد صورت گرفته است.
گذر مشاهده نشده در سال 1631 میلادی: یوهانس کپلر رویداد این گذر را پیش بینی کرده بود اما محاسبات وی دقت چندانی نداشت چرا که این گذر برای بسیاری از ساکنان اروپا قابل مشاهد نبود. کپلر که در سال 1630 میلادی درگذشته بود، خود شاهد این ناکامی نبود.
گذر زهره در سال 1639 میلادی: اولین رصد علمی گذر زهره در اروپا و در یک خانه شخصی در شهری نزدیک پرستون انگلیس به نام ژرمیه هارکس (1618-1641 میلادی) انجام گرفت؛ او و دوست قدیمی اش ویلیام کربتری (1610 - 1644 میلادی) که البته با محاسباتی که ژرمیه در اختیارش قرار داده بود موفق به رصد پدیده شد، تنها شاهدان و ثبت کنندگان گذر زهره در سال 1639 میلادی بوده اند. ژرمیه هارکس علاوه بر این که پیش بینی کپلر در مورد گذر های زهره در قرن 17 میلادی را تصحیح کرد، دریافت که سیاره زهره در هر قرن دو بار از مقابل خورشید عبور می کند و بین این جفت گذرها همیشه حدود 8 سال فاصله است. او برای رصد گذر از انداختن تصویر تلسکوپی خورشید بر روی قطعه ای مقوا استفاده کرد. او بر اساس این گذر، فاصله زمین تا خورشید را حدود 95 میلیون کیلومتر محاسبه کرد؛ هر چند اکنون می دانیم مقدار صحیح این فاصله به 150 میلیون کیلومتر می رسد، اما با این وجود این محاسبه دقیق ترین عدد تا آن زمان بود. مشاهدات و یادداشت های ثبت شده ژرمیه هارکس پس از این که وی در سن 22 سالگی درگذشت، منتشر شد. ویلیام کربتری پارچه فروشی حرفه ای، دیگر شاهد گذر زهره، این رخداد را از محل زندگی خود یعنی محله سالفورد در حوالی شهر منچستر انگلیس رصد کرده بود.
هرچند رصد این دو دوست که یکی به خاطر اموری که می بایست در کلیسا – محل کارش - انجام می داد و دیگری به خاطر شگفت زده شدن بیش از حد ثبت و زمان سنجی دقیق نداشتند و به طور کامل به رصد این پدیده نپرداختند اما هارکس به تصدیق رصد های کربتری توانست اندازه قطر قرص زهره را 1 دقیقه قوسی محاسبه کند و این اندازه بسیار کوچک تر از آن چیزی است که آن سالها تصور می شد.
هارکس در نوشته هایش در مورد لحظه وقوع پدیده چنین می گوید: " ... با شکوه ترین و دلپذیرترین منظره را دیدم، تصویر رؤیاهایم را،لکه ای بزرگ، عجیب و کاملا گرد که تقریبا به طور کامل وارد قرص خورشید شده بود...»
1- Jeremiah Horr[left]ocks
2- William Crabtree
بنیامین پیری - BenyaminPiri@Gmail.com
